İğne ile zayıflamada 'metabolik sigorta' formülü: Kas kaybına dikkat!

Zayıflama ilaçları, özellikle GLP-1 analogları, son dönemin en çok konuşulan konuları arasında yer alıyor. Ancak bu ilaçları kullanmak tek başına yeterli olmuyor. Uzman Diyetisyen Güler Tosunbayraktar, ilaç kullanımı sırasındaki kritik beslenme kurallarını 24 Saat’e anlattı.

24 Saat Gazetesi’nin haberine göre; zayıflama ilaçları dünyada ve Türkiye'de popülerliğini korurken, bu süreci sadece kilo kaybı olarak görmek büyük riskleri beraberinde getiriyor. İlaç kullanımı sırasında kas kaybını önlemek ve ilaç kesildiğinde kiloların geri dönmesini engellemek için "metabolik sigorta" oluşturmak hayati önem taşıyor.

Kas Kaybına Karşı Antropometrik Takip

Diyetisyen açısından, ilaç kullanan bir bireyde ilerlemenin sağlıklı olup olmadığı hangi kriterlerle değerlendirilir?

GLP-1 analoglarını kullanacak bireylerde, kullanım öncesinde kişinin detaylı tıbbi durumu ve biyokimyasal değerlendirmesi; endokrinoloji uzmanı ve ilgili hekimlerin koordinasyonunda, diğer sağlık profesyonellerinin de yer aldığı multidisipliner bir yaklaşımla yapılmalıdır. Kullanım sürecinde antropometrik ölçümlerdeki değişimler düzenli olarak izlenmelidir. Kas kaybı yaşanmadan yeterli yağ kaybı sağlanması hedeflenmelidir. Bu doğrultuda, kas kaybını önleyici önlemler alınmalı; kişi diyetisyen takibi öncesinde ilaca başlamışsa kas kaybı olup olmadığı değerlendirilmelidir. Kas kaybı tespit edilmesi durumunda, düzenli ölçümlerle birey yakından izlenmelidir. Ayrıca kas kaybını önlemeye yönelik destekleyici uygulamalar yapılıp yapılmadığı ve yeterli besin öğesi alımının sağlanıp sağlanmadığı incelenmelidir.

Geriye dönük besin tüketimi kayıt altına alınmalı ve yeterli yağ kaybı olup olmadığı ölçülmelidir. BIA analizleri ve antropometrik ölçümler bu değerlendirmelerin temelini oluşturur ve düzenli aralıklarla yapılmalıdır. Haftalık ağırlık kaybı takibi gerçekleştirilmelidir. Bel çevresi, bel/kalça oranı, bel/boy oranı, boyun çevresi ve deri kıvrım kalınlığı gibi ölçümlerdeki değişimler de izlenmelidir. Hekim kontrolünde, bireyin tıbbi durumu ve kan parametrelerindeki değişimler düzenli olarak takip edilmelidir.

Günlük beslenme düzeninde, bireyin ihtiyaç duyduğu enerji ile makro ve mikro besin öğelerini yeterli ve dengeli şekilde alıp almadığı değerlendirilmelidir. Bu amaçla, ilaç kullanan bireyden beslenme günlüğü tutması istenmeli ve bu kayıtlar enerji ile makro-mikro besin öğeleri açısından analiz edilmelidir. Elde edilen veriler; kişinin yaş, cinsiyet, sağlık öyküsü ve antropometrik ölçümlerine göre belirlenen günlük referans değerlerle karşılaştırılmalıdır.Günlük su ve sıvı alımı düzenli olarak takip edilmelidir. Yeterli sıvı tüketimi, sürecin sağlıklı yönetimi açısından büyük önem taşır. Su tüketimi, besin alımında olduğu gibi yeterli miktarda olmalı ve gün içine dengeli şekilde yayılmalıdır. Bireyin günlük alması gereken referans sıvı miktarını düzenli olarak karşılaması da önemli bir kriterdir.

"Kişiye Özel Planlama Yapılmalı"

Bazı kullanıcılar et veya ağır kokulu gıdalardan tiksindiklerini belirtiyor. Bu süreçte hayvansal protein yerine hangi bitkisel protein alternatifleri beslenme listesine yerleştirilmeli?

GLP-1 Analoglarını kullanan bireylerde bazen bazı intoleranslar gelişebilmektedir. Bu durumda yine her zaman söylediğimiz gibi kişiye özel planlama yapılmalıdır. Kişinin diğer hayvansal kaynaklı proteinleri ne kadar miktarda ve ne kadar sıklıkla tüketebildiği, bitkisel kaynaklı proteinlerden hangilerini tüketebildiği önemlidir. Vücutta,hayvansal kaynaklı protein ile bitkisel kaynaklı proteinlerin biyoyararlanımları farklıdır. Protein tüketiminde, aminoasit profili ve içeriği ile biyoyararlılık açısından da dengeli bir örüntü sağlanmalıdır. Bitkisel kaynaklı protein destekleri gibi alternatif ürünlerde mevcut piyasada bulunmaktadır. Bu ürünlerinde içerikleri iyi incelenerek GLP-1 analoğunu kullanan kişinin enerji, makro ve mikro besin ögesi gereksinimleri, tıbbi tablosu doğrultusunda biyoyararlılığı oranı göz önünde bulundurularak kullanım sıklığı, tükettiği gün günlük alım miktarı v.b hesaplanarak beslenme düzenine eklenmesine karar verilir.

İlaç kesildiğinde iştahın eskisinden daha agresif bir şekilde geri döndüğü biliniyor. Ömür boyu bu iğnelere bağımlı kalmadan, 'ilaç sonrası' bir yaşam için beslenme düzeninde nasıl bir 'metabolik sigorta' oluşturulabilir, neler yapılabilir?

Kişiye özel, sağlıklı, yeterli ve dengeli bir beslenme düzeni, sürdürülebilir bir yaşam biçimi haline getirilmelidir. Yaşam tarzı alışkanlıklarında kalıcı değişiklikler sağlandığında, optimal kilo korunabilir ve sağlıklı bir yaşam sürdürülebilir. Özetle, birey beslenme düzeniyle birlikte kalıcı bir davranış değişikliği kazanmalıdır.

"Beslenme Programı Parmak İzi Gibi Olmalı"

Zayıflama ilaçlarıyla birlikte uygulanan popüler diyet trendleri (örneğin aralıklı oruç gibi) hakkında ne düşünüyorsunuz? Bu kombinasyonlar güvenli mi?

Kişiye özel planlama içermeyen popüler diyetlerden, tek tip beslenme düzenlerinden, hızlı ve şok kilo kaybı vaat eden, bilimsel ve etik temeli olmayan uygulamalardan uzak durulmalıdır. Uygulanacak beslenme programı, parmak izi gibi kişiye özgü olmalıdır. Bununla birlikte yalnızca kişiye özel olması yeterli değildir; programın, bireyin o anki sağlık durumuna göre planlanması gerekir. Beslenme düzeni, sadece GLP-1 analogları kullanılırken değil, yaşamın her döneminde; kişinin sağlık öyküsü, mevcut tıbbi durumu, kan değerleri ve yaşam tarzı dikkate alınarak belirlenmelidir. Üç ay önce ya da birkaç yıl önce uygulanan bir beslenme programı, mevcut koşullarda uygun olmayabilir. Bu durum çoğu zaman göz ardı edilse de son derece önemli bir ayrıntıdır.