DSÖ’nün Tek Sağlık Anlayışı Nedir?

Bekir Metin
Genel Yayını; Küresel Sağlık Yönetimi ve Diplomasi Lideri | DSÖ Türkiye Ülke Ofisi Başkanı (Eski)

Dünya Sağlık Örgütü (WHO)-Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Tek Sağlık tedavisini; insan, hayvan ve ekosistem sağlığını birlikte ele alan, disiplinler arası ve çok sektörlü bir yaklaşım olarak tanımlamaktadır.

Bu yaklaşım DSÖ açısından üç temel eksene dayanır:
• Pandemi önleme ve hazırlık
• Zoonotiklerin kontrolü
• Antimikrobiyal direnç (AMR) ile mücadele
DSÖ'ye göre Tek Sağlık, yalnızca sağlık sektörü değil; tarım, çevre, ekonomi ve toplumun tüm bileşenlerinin birlikte hareket etmesini gerektirir.
2. DSÖ Tek Sağlık Çalışmalarına Ne Zaman Başladı?
DSÖ'nün Tek Sağlık yaklaşımına kurumsal olarak dahil olması:
• 2008: “Tek Dünya, Tek Sağlık” çerçevelerini oluşturmak için katılım
• 2010: WHO–FAO–WOAH Üçlü iş birliği
• 2017: WHO web sitesi Tek Sağlık sektörünün resmi politika alanı olarak yer alması
• 2022: Dörtlü (WHO–FAO–WOAH–UNEP) değişim geçişi
• 2025: Dünya Sağlık Asamblesi'nde Tek Sağlık yaklaşımının pandemi anlaşmasına dahil edilmesi
Bu sürecin, DSÖ'nün Tek Sağlık'ı teorik planlardan küresel politika aracına dönüştürüldüğünü göstermektedir.
3. DSÖ'nün 6 Bölge Ofisi ve Tek Sağlık Çalışmaları
WHO, dünya 6 bölgeye ayırmaktadır:
• Afrika (AFR)
• Avrupa (EURO)
• Doğu Akdeniz (EMRO)
• Güneydoğu Asya (SEARO)
• Batı Pasifik (WPRO)
• Amerika (PAHO/AMRO)
Bölgesel Başlangıç ​​ve Gelişim
Tek Sağlık çalışmaları eş zamanlı değil, 2010 sonrasında hızlanan:
Bölge Başlangıç ​​Dönemi Öne Çıkan Faaliyetler
Afrika 2010–2015 Ebola sonrasında zoonotik hastalık kontrol programları
Güneydoğu Asya 2011–2016 Kuş gribi ve pandemi hazırlığı
Avrupa 2015 sonrası AMR ve gıda güvenliği
Doğu Akdeniz 2016 sonrası MERS-CoV ve zoonotik risk yönetimi
Amerika 2010 sonrasında CDC iş birliği, zoonoz izleme
Batı Pasifik 2012 sonrasında SARS ve pandemi erken uyarı sistemleri
DSÖ, bölgesel ofisleri aracılığıyla Tek Sağlık'ı ülke destekli güç iyileştirme modeliyle yaygınlaştırmaktadır.
4. Üye Ülkelerde Uygulamalar
DSÖ'nün 194 ülke ülkesi bulunmaktadır. Tek Sağlık yaklaşımı:
• Gelişmiş kapsamlı: politika ve strateji düzeyinde
• Gelişmekte olan çeşitlilik: kapasite geliştirme ve saha uygulamaları kapsamında yürütülmektedir
Bugün itibarıyla: 100'den fazla ülkede Tek Sağlık yaklaşımına dayalı ulusal programlar bulunmaktadır (özellikle AMR ve zoonotik olarak mevcuttur).
Örnekler:
• ABD: CDC'de One Health programlarında
• Almanya: Ulusal Tek Sağlık stratejisi
• Çin: Zoonotik danışmanlık sistemleri
• Afrika ülkelerinde: DSÖ destekli saha projeleri
5. Dünya Sağlık Asamblesi Kararları
Tek Sağlık yaklaşımı, Dünya Sağlık Asamblesi (WHA) kararlarına doğrudan ve dolaylı olarak yansımıştır.
Kritik Dönüm Noktaları:
• 2015–2020: Antimikrobiyal Direnç “AMR” (mikropların gösterdiğia direnç iyileşmesi) kararları → Tek Sağlık yaklaşımı vurgusu
• 2021 (WHA74.7): Tek Sağlık yaklaşımının yol gösterici bir çerçeve olarak işleyişinin onaylanması
• 2023 (WHA76): sağlık politikası
• 2024 (WHA77): İklim ve sağlık kararları
• 2025 (WHA78):
👉 Pandemi kabul edildi
👉 Tek Sağlık, pandemi yönetiminin temel üyesi olarak tanımlandı.
Bu gelişme, Tek Sağlık'ın ilk kez bağlayıcı uluslararası sağlık hukukuna bakış açısı kritik bir dönüm noktasıdır.
6. Tek Sağlık Yaklaşımının Küresel Olarak Benimsenmesi
Evrensel üyeliğine rağmen, Tek Sağlık yaklaşımının benimsenmesi DSÖ Üye resimleri arasında eşit değildir.
Mevcut küresel gidişatlar devam ediyor:
• Ulusal sağlık politikalarına artan entegrasyon
• Zoonotik dağıtım için sonuçların genişletilmesi
• Sektörler arası işbirliğinin ayrılması
DSÖ, FAO, WOAH ve UNEP ile işbirliği içinde ülkeler arasında şu şekilde desteklenmektedir:
• Teknik yardım
• Kapasite geliştirme programları
• Politika çerçeveleri ve ortak eylem planları
Dörtlü birliktelik, küresel programlandırmade merkezi bir rol oynanmıştır.
7. Türkiye ve DSÖ'nün Tek Sağlık Alanında İşbirliği
Türkiye, DSÖ'nün kurucu üyelerinden biridir (1948).
Türkiye'nin Tek Sağlık Hizmetleri DSÖ ile çalışmaları:
Öne çıkan alanlar:
• Zoonotik hastalık (Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi vb.)
• Antimikrobiyal direnç (AMR) ulusal eylem planları
• Gıda güvenliği
• Pandemi hazırlığı
Zaman biter:
• 2000 sonrası: Zoonoz programları
• 2010 sonrası: FAO (Gıda ve Tarım Örgütü) - DSÖ iş birliği
• 2017 sonrası: AMR ulusal planı
• COVID-19 dönemi: Entegre sağlık yönetimi
Türkiye, özellikle:
👉 Veteriner Hekimlik ve Halk Sağlığı Sertifikasında
👉 Bölgesel sağlık diplomasisinde önemli bir potansiyele sahiptir
8. Sonuç
Tek Sağlık yaklaşımı, 21. yüzyıl küresel sağlık alanında en önemli paradigmalardan biri haline gelmiştir. Dünya Sağlık Örgütü'nün elinde ve FAO, WOAH ve UNEP ile işbirliği sayesinde, Tek Sağlık taşınabilir bir çerçeveden ayrıştırılmış ve taşınabilir bir küresel yönetim modeline dönüşmüştür. Türkiye gibi ülkeler için bu yaklaşımı benimsemek ve kurumsallaştırmak sadece bir öğrenci değil, aynı zamanda küresel sağlık güvenliğine katkıda bulunmak için bir fırsattır.
KAYNAKÇA
• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) – Tek Sağlık tanımı ve politika çerçeveleri
• Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) – Tarım ve gıda yaklaşımı
• Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) – Zoonotik tıbbi veteriner sistemleri
• Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) – Çevresel boyut
Temel tanım (WHO, FAO, UNEP ortak çerçeveleri): Tek Sağlık, insan, hayvan ve ekosistemleri birlikte optimize etmeyi amaçlayan bütüncül bir yaklaşımdır
NOTLAR/DİĞER
Bekir Metin, Dünya Sağlık Durumu Türkiye Temsilcisi (2000-2005), 9 Mayıs 2026

Bekir Metin
Genel Yayını; Küresel Sağlık Yönetimi ve Diplomasi Lideri | DSÖ Türkiye Ülke Ofisi Başkanı (Eski) | Baş Editör |teksaglik.org (Tek Sağlık) Kurucusu · 9 Mayıs 2026